นายสมบัติ บุตรเทพ (ครูน้อง)
เป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญในการแกะสลักไม้เป็นรูปสิงห์ งานปูนปั้นรูปสิงห์ ครูน้องนับได้ว่าเป็นครูช่างแกะสลักเก่าแก่ของบ้านถวายที่มีประสบการณ์การแกะสลักมากว่า 40 ปี ซึ่งท่านได้มองเห็นคุณค่าทางงานศิลปหัตถกรรมว่าเป็นการอนุรักษ์ภูมิปัญญาที่ได้สืบต่อกันมา

นายเฮือน วิญญารัตน์ (ครูอิ๊ด)
เป็นผู้มีความเชี่ยวชาญในการแกะสลักไม้เป็นรูปกินรีและนางรำ ซึ่งท่านมีประสบการณ์การแกะสลักมากว่า 30 ปี ท่านเล่าว่างานหัตถกรรมก็เหมือนกับการวาดลายเส้นลงบนแผ่นไม้ โดยเป็นงานที่มีเอกลักษณ์ อีกทั้งงานหัตถกรรมแกะสลักไม้นั้นไม่เพียงแต่เป็นการแสดงผลงานศิลปะไม้แกะสลักและลวดลายเท่านั้น แต่ยังเป็นการสะท้อนถึงวิถีชีวิตของชาวบ้านลงบนแผ่นไม้อีกด้วย

นายจรัส สุขสามพัน (ครูติ๊บ)
เป็นผู้มีความเชี่ยวชาญในการแกะสลักเทพจีนต่างๆ เช่น กวนอู เฮ่งเจีย เป็นต้น ครูติ๊บได้กล่าวถึงงานหัตถกรรมไม้แกะสลักไว้ว่ามีความชื่นชอบและสนุกกับการทำงาน เหมือนเป็นสิ่งจรรโลงใจให้กับทั้งผู้สร้างสรรค์ผลงานและผู้ที่ได้ชม และยังเป็นการนำเอาจินตนาการและลวดลายต่างๆ ที่คิดได้มาแกะสลักลงบนไม้โดยไม่ต้องมีแบบหรือกรอบใดๆ มากำหนดความคิดในการสร้างสรรค์

นายวิชิต ทอนทะษร (ครูดี้)
เป็นผู้มีความเชี่ยวชาญทางด้านการแกะสลักพญานาค ท่านได้รับการสอนและถ่ายทอดเทคนิคในการแกะสลักไม้มาจากบิดา ซึ่งท่านได้กล่าวอีกว่าการแกะสลักไม้นั้นเป็นงานที่ต้องใช้การฝึกฝนและการพัฒนางาน รวมทั้งต้องมีการประยุกต์เทคนิคมากมายเข้าด้วยกัน จึงเป็นงานที่ทรงคุณค่าและสมควรแก่การสืบทอดต่อไป

นายบุญผล พันธุสา (อาจารย์ปึ้ง)
อาจารย์ปึ้งนับว่าเป็นช่างแกะสลักที่มีชื่อเสียงมาก ด้วยฝีมือและเทคนิคที่ได้รับการถ่ายทอดจากบิดา คือพ่อหนานแดง พันธุสา ครูช่างผู้ริเริ่มการแกะสลักในบ้านถวาย โดยท่านมีความเชี่ยวชาญทางด้านการแกะสลักในทุกรูปแบบ ซึ่งท่านได้มองเห็นงานแกะหัตถกรรมแกะสลักไม้ว่าเป็นสุดยอดแห่งงานหัตถกรรม เพราะเป็นงานที่ต้องผสมผสานทั้งความรู้ จินตนาการ เทคนิค และศิลปะอื่นๆ หลายแขนงเข้าไว้ด้วยกัน

นายบุญส่ง รังทะษี (ครูแดง)
เป็นผู้มีความเชี่ยวชาญทางด้านการแกะสลักนางรำ ตุ๊กตาดนตรี และสัตว์ในวรรณคดีต่างๆ ท่านมองว่างานแกะสลักไม้นั้นเป็นงานที่ถ่ายทอดลงบนแผ่นไม้เพื่อให้ผู้อื่นได้รับความสุขนั้นลงไปด้วย

ตามคำบอกเล่าของผู้เฒ่าผู้แก่ได้เล่าต่อกันมาว่า หมู่บ้านถวายเป็นหมู่บ้านเก่าแก่ที่มีอายุกว่า 300 ปี แต่ก่อนนั้นชาวบ้านในพื้นที่นี้ทราบว่าพระนางจามเทวีจะเสด็จโดยเกวียนจากนครลำพูนจะผ่านมายังหมู่บ้าน เพื่อเดินทางไปสร้างวัดละโว้ซึ่งอยู่ห่างออกไปอีกประมาณ 2 ก.ม. ชาวบ้านจึงได้นัดแนะกันเพื่อนำเอาผลไม้และเครื่องบรรณการต่างๆ ใส่พานโตกไม้ (พานแบบล้านนา) มาถวายแด่พระนางจามเทวี เพื่อแสดงความเคารพและเป็นเครื่องสักการะแก่พระนาง จึงทำให้หมู่บ้านแห่งนี้ได้ชื่อว่า “หมู่บ้านถวาย”

ในอดีตบ้านถวายเป็นหมู่บ้านที่ชาวบ้านประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นอาชีพหลัก แต่เมื่อหมู่บ้านประสบภาวะขาดแคลนน้ำและฝนแล้ง ส่งผลให้เศรษฐกิจในหมู่บ้านตกต่ำ ประมาณช่วง พ.ศ. 2500-2505 ชาวบ้านจึงเริ่มทยอยเดินทางออกจากหมู่บ้านไปประกอบอาชีพอื่นๆ บางคนก็ออกไปรับจ้างก่อสร้าง บางคนก็ออกไปทำการค้าในตัวเมืองจังหวัดเชียงใหม่

ในจำนวนนี้ก็มีชาวบ้านถวาย คือ พ่อใจมา อิ่นแก้ว พ่อหนานแดง พันธุสา และพ่อเฮือน พันธุศาสตร์ ทั้งสามท่านได้เดินทางไปรับจ้างทำงานในตัวเมืองเช่นกัน โดยทั้งสามได้ไปทำงานก่อสร้างที่ร้านน้อมศิลป์ ย่านวัวลาย ซึ่งมีชื่อเสียงโด่งดังทางด้านไม้แกะสลัก ทำให้ทั้งสามท่านเกิดความสนใจในงานแกะสลักไม้ เมื่อได้ทดลองทำและฝึกฝนวิธีการ เทคนิคการแกะสลักกับช่างที่มีฝีมือของทางร้าน จึงได้พัฒนาฝีมือจนได้เปลี่ยนอาชีพมาเป็นช่างแกะสลักไม้ ที่ร้านน้อมศิลป์อย่างเต็มตัว

ในสมัยนั้นการเดินทางเข้าไปยังตัวเมืองจังหวัดเชียงใหม่ทำได้ค่อนข้างยาก ท่านทั้งสาม จึงต้องปั่นจักรยานเพื่อเดินทางเข้าไปยังตัวเมือง รวมทั้งเมื่อมีงานแกะสลักไม้เข้ามามากขึ้นทั้งสามท่านจึงได้ขอนำงานแกะสลักมาทำต่อที่บ้าน โดยมีญาติพี่น้องเข้ามาช่วยทำงานเป็นลูกมือ ในงานขัดไม้ ตัดไม้ ทำความสะอาดเครื่องมือ จากนั้นจึงเริ่มให้ผู้ที่มาเป็นลูกมือฝึกการแกะสลักไม้เล็กๆ น้อยๆ

โดยงานไม้แกะสลักในช่วงแรกนั้นเป็นงานแกะสลักแผ่นไม้เป็นลวดลายต่างๆ เช่น ลายรามเกียรติ์ ครุฑ สิงห์ ตุ๊กตาดนตรี จากนั้นจึงได้มีการพัฒนาทักษะและฝีมือเรื่อยมา และมีผู้ที่สนใจทำงานไม้แกะสลักมากขึ้น จึงเกิดงานแกะสลักไม้ที่มีศิลปะและลวดลายที่แปลกใหม่

ในระยะต่อมาได้มีกลุ่มสตรีในหมู่บ้าน นำโดยคุณนงคราญ อุปโยคิน ได้เดินทางเข้าไปในจังหวัดเชียงใหม่เพื่อเรียนรู้งานศิลปหัตถกรรมในด้านอื่นๆ ณ ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ และเมื่อเกิดความชำนาญจึงได้นำทักษะนั้นเข้ามาผสมผสานกับงานแกะสลักไม้ในหมู่บ้าน ทำให้เกิดงานหัตถกรรมที่มีความงดงาม และมีเอกลักษณ์

กระทั่งสามารถประยุกต์เทคนิคต่างๆ จนทำให้เกิดงานแกะสลัก และงานหัตถกรรมในรูปแบบอื่นเพิ่มขึ้นในหมู่บ้านถวาย ซึ่งนั่นคือ งานแต่งเส้นเดินลาย นอกจากนี้ทักษะ เทคนิค และความรู้เหล่านี้ก็ได้รับการสืบทอดต่อไปยังลูกหลานภายในหมู่บ้านถวายเช่นกัน

เมื่องานหัตถกรรมที่ถูกรังสรรค์โดยคนในหมู่บ้านนั้นมีมากขึ้น ชาวบ้านก็เริ่มที่จะมีการแสดงผลงานของตนบริเวณหน้าบ้านของตน ทำให้ผู้ที่ผ่านไปมาได้ชื่นชม และได้เล่าขานในความประณีตงดงามของไม้แกะสลักของบ้านถวาย จนกระทั่งเริ่มมีนักท่องเที่ยวและพ่อค้าเริ่มเดินทางเข้ามายังหมู่บ้านถวายเพื่อเลือกซื้อ และเข้ามาชมความงดงามของงานไม้แกะสลักที่ชาวบ้านถวายได้สรรสร้างขึ้นมาด้วยใจรัก

จากนั้นหมู่บ้านถวายก็เริ่มที่จะเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางของคนทั่วไปและถูกขนานนามว่าเป็นแหล่งผลิตสินค้าหัตถกรรมไม้แกะสลักที่มีชื่อเสียงแหล่งหนึ่งของประเทศไทย ชาวบ้านจึงเริ่มหันมาประกอบอาชีพแกะสลักไม้เป็นอาชีพหลักเพื่อร่วมสืบสานภูมิปัญญาอันมีคุณค่านี้

อ่านต่อ >>